Tóm tắt: Khi code do AI viết có lỗi, trách nhiệm vẫn thuộc về công ty phát triển đã ký hợp đồng với bạn, không thuộc về công cụ AI. Hãy xem lại hợp đồng: loại hợp đồng (請負 hay 準委任), nghiệm thu, hồ sơ review và test, quyền với mã nguồn, quy trình thay đổi yêu cầu.
Mục lục
- Code do AI viết có lỗi thì ai chịu trách nhiệm?
- Hợp đồng 請負 và 準委任 khác nhau thế nào khi có lỗi?
- 契約不適合責任 là gì, và lỗi do yêu cầu của bạn thì sao?
- Hợp đồng cần thêm điều khoản nào khi nhà thầu dùng AI?
- VAON ghi và lưu gì trong dự án thật?
- Điều khoản không giải quyết được gì?
- Câu hỏi thường gặp
1. Code do AI viết có lỗi thì ai chịu trách nhiệm?
Bên chịu trách nhiệm là công ty phát triển đã ký hợp đồng với bạn. Công cụ AI không phải một bên của hợp đồng, nên không ai chỉ vào Claude Code hay GitHub Copilot rồi nói "lỗi của công cụ" được. Các điều khoản về trách nhiệm trong Bộ luật Dân sự Nhật Bản (民法) cũng không hỏi dòng code do người hay máy gõ ra. Chúng chỉ hỏi sản phẩm giao có đúng nội dung hợp đồng hay không.
Nói một lần cho rõ: bài này là thông tin tổng quát, không phải tư vấn pháp lý. Hợp đồng thật của bạn nên để luật sư xem.
Vậy AI đổi điều gì? Nó không đổi người chịu trách nhiệm. Nó đổi thứ bạn cần nhìn thấy: ai đã đọc đoạn code đó trước khi phát hành, có bằng chứng kiểm thử không, công cụ AI nào đã chạm vào dữ liệu của bạn. Ba thứ này nên nằm trên giấy, không nằm trong lời hứa.
2. Hợp đồng 請負 và 準委任 khác nhau thế nào khi có lỗi?
Hợp đồng 請負 (khoán việc, cam kết hoàn thành sản phẩm) cho bạn quyền đòi sửa lỗi sau bàn giao, còn hợp đồng 準委任 (uỷ thác công việc, trả tiền theo công sức) thì nhà thầu không cam kết hoàn thành, nên cách đòi quyền lợi khác hẳn.
| 請負 | 準委任 (kiểu thực hiện công việc) | |
|---|---|---|
| Nhà thầu cam kết | Hoàn thành sản phẩm (điều 632) | Làm việc với sự cẩn trọng của người quản lý tốt (điều 644, 656) |
| Có lỗi sau bàn giao | 契約不適合責任: đòi sửa, giảm tiền, bồi thường, huỷ hợp đồng | Không có nghĩa vụ hoàn thành. Thường chỉ đòi được khi nhà thầu thiếu cẩn trọng hoặc làm sai hợp đồng (điều 415) |
| Hợp với | Yêu cầu rõ, phạm vi cố định | Yêu cầu còn đổi, làm theo đợt ngắn |
| Rủi ro với bạn | Yêu cầu mơ hồ thì "hoàn thành" cũng mơ hồ | Trả đủ tiền công mà chưa chắc có sản phẩm đúng ý |
Có dạng thứ ba: 準委任 kiểu hoàn thành kết quả, trả tiền theo kết quả giao (điều 648 の2). Cách áp dụng trách nhiệm lỗi cho dạng này còn tranh luận, nên đây là chỗ cần hỏi luật sư. Tên hợp đồng cũng không quyết định tất cả: nội dung và cách làm thật mới được xét.
3. 契約不適合責任 là gì, và lỗi do yêu cầu của bạn thì sao?
契約不適合責任 là trách nhiệm của nhà thầu khi sản phẩm giao không đúng hợp đồng về chủng loại hoặc chất lượng. Với 請負, bạn có thể đòi sửa bổ sung, giảm tiền, bồi thường hoặc huỷ hợp đồng (điều 562 đến 564, áp dụng qua điều 559 cho hợp đồng có đền bù). Bạn phải thông báo cho nhà thầu trong 1 năm kể từ khi biết sự không phù hợp (điều 637). Hạn này không áp dụng nếu lúc bàn giao nhà thầu đã biết, hoặc không biết do sơ suất nghiêm trọng.
Phần ít người đọc là điều 636. Nếu sự không phù hợp bắt nguồn từ vật liệu bạn cung cấp hoặc chỉ thị bạn đưa ra, bạn không dùng được các quyền trên, trừ khi nhà thầu biết chỉ thị đó không thích hợp mà không nói. Nói gọn: nhà thầu làm đúng điều bạn bảo, mà điều bạn bảo sai, thì không còn là lỗi sản phẩm.
Trong dự án có AI, điều này làm yêu cầu viết ra giấy quan trọng hơn. AI làm rất nhanh theo đúng thứ được mô tả; mô tả sai thì bạn nhận cái sai đó nhanh hơn. Hợp đồng nên có tiêu chí nghiệm thu cụ thể, và nhà thầu nên có nghĩa vụ báo khi thấy yêu cầu có vấn đề.
4. Hợp đồng cần thêm điều khoản nào khi nhà thầu dùng AI?
Hợp đồng với nhà thầu dùng AI nên bổ sung năm nhóm điều khoản: công khai việc dùng AI, hồ sơ review và test, quyền đối với mã nguồn, dữ liệu đưa vào AI, và thay đổi yêu cầu.
| Điều khoản | Nên ghi gì | Vì sao |
|---|---|---|
| Công khai việc dùng AI | Loại công cụ AI, dùng cho khâu nào (sinh code, sinh test, đọc lại mã), và nhà thầu phải báo khi đổi | Bạn cần biết ai và cái gì chạm vào sản phẩm |
| Hồ sơ review và test | Mỗi lần phát hành có người đọc lại mã, có kịch bản test, có danh sách kiểm tra. Hồ sơ được lưu và bạn xem được | Khi có lỗi, hồ sơ cho biết lỗi lọt ở khâu nào |
| Quyền đối với mã | Ai sở hữu mã bàn giao; điều khoản chuyển quyền nêu cả quyền ở điều 27 và 28 Luật Bản quyền; nhà thầu báo nếu dùng mã mang giấy phép bên ngoài | Xem đoạn dưới |
| Dữ liệu đưa vào AI | Không đưa mã hay dữ liệu của bạn vào công cụ AI khi chưa có phép bằng văn bản | Quyền kiểm soát dữ liệu nằm ở bạn |
| Thay đổi yêu cầu | Việc ngoài phạm vi: lập yêu cầu thay đổi, nhà thầu báo giá và ảnh hưởng tiến độ bằng văn bản, bạn duyệt rồi mới làm | Tránh tranh cãi "lỗi hay yêu cầu mới" |
Về quyền đối với mã: văn bản "AIと著作権に関する考え方について" (15/03/2024, Uỷ ban pháp chế thuộc Hội đồng Văn hoá, do 文化庁 công bố) cho biết sản phẩm AI có là tác phẩm hay không được xét từng trường hợp, theo mức đóng góp sáng tạo của con người, như độ cụ thể của chỉ dẫn hay phần người sửa thêm. Vì vậy không nên mặc định mã AI sinh ra có quyền tác giả rõ ràng, và điều khoản chuyển quyền càng cụ thể càng an toàn cho cả hai phía. Điều 61 khoản 2 Luật Bản quyền còn quy định: nếu hợp đồng chuyển quyền không nêu riêng quyền ở điều 27 và 28, các quyền đó được suy đoán vẫn thuộc bên chuyển.
Chọn điều khoản nào còn tuỳ dự án. Một trang giới thiệu nhỏ không cần năm dòng chi tiết như hệ thống quản lý nội bộ.
5. VAON ghi và lưu gì trong dự án thật?
VAON lưu hồ sơ review và test ở mọi dự án và cho khách xem. "Code AI viết ai kiểm tra?" là một trong ba câu khách hỏi chúng tôi nhiều nhất năm 2026, nên chúng tôi trả lời bằng quy trình chứ không bằng cam kết chung chung.
Kỹ sư VAON dùng Claude Code và GitHub Copilot hằng ngày. Mỗi thay đổi đi qua 7 bước: lập kế hoạch, người khác phản biện, xác nhận, xây dựng (AI hỗ trợ, người kiểm tra), kiểm tra chéo và trưởng nhóm duyệt, test trên môi trường riêng, phát hành có ghi chú và gắn tag. Nhánh chính bị khoá nên không merge được khi chưa có người review.
Về dữ liệu, VAON không đưa mã hay dữ liệu của khách vào công cụ AI khi chưa được phép. Khi khách chưa cho phép, bước AI rà soát không chạy, chỉ còn cổng tự động và người đọc. Chậm hơn một chút, nhưng đó là cái giá chúng tôi chấp nhận.
Về yêu cầu, VAON chốt bằng văn bản trước khi xây dựng và làm theo phần ngắn 1 đến 2 tuần có phần chạy được. Việc ngoài phạm vi đi theo quy trình thay đổi nói ở trên: không được bạn duyệt thì không làm và không tính tiền. Dự án chưa có đặc tả thì bắt đầu bằng giai đoạn chốt đặc tả (仕様確定フェーズ), và bạn được dừng sau giai đoạn này. Thêm về chủ đề này: nhận biết nhà thầu không phát sinh chi phí.
Điều khoản bảo hành và mức trách nhiệm cụ thể, VAON bàn trực tiếp theo từng dự án. Chúng tôi không có mức chung để công bố ở đây.
6. Điều khoản không giải quyết được gì?
Điều khoản không thay được chất lượng. Hợp đồng chặt đến đâu, một lỗi lọt ra vẫn tốn thời gian của bạn.
Còn ba giới hạn. Một, hợp đồng không biến yêu cầu mơ hồ thành rõ: chưa ai viết ra hệ thống phải làm gì thì tiêu chí nghiệm thu vẫn có thể tranh cãi. Hai, hồ sơ review chỉ có giá trị nếu thật, và bạn cần quyền xem chứ không chỉ lời hứa có hồ sơ. Ba, bài này dựa trên điều khoản đọc trực tiếp trên e-Gov; án lệ và cách giải thích có thể khác theo từng vụ, nên hợp đồng giá trị lớn hãy để luật sư xem bản cuối.
Một trường hợp không hợp: dự án rất nhỏ, ngắn, rủi ro thấp. Làm đủ năm nhóm điều khoản có thể nặng hơn lợi ích.
7. Câu hỏi thường gặp
Nhà thầu có được từ chối trách nhiệm vì "AI viết" không? Không có căn cứ nào trong Bộ luật Dân sự cho việc đó, vì luật không phân biệt người hay AI viết code. Nhà thầu chịu trách nhiệm về sản phẩm giao theo hợp đồng. Tuy nhiên hợp đồng có thể chứa điều khoản giới hạn trách nhiệm, nên hãy đọc kỹ phần này trước khi ký.
Nên chọn 請負 hay 準委任 khi dự án dùng AI? Tuỳ độ rõ của yêu cầu. Yêu cầu đã chốt, phạm vi cố định thì 請負 cho bạn quyền đòi rõ hơn. Yêu cầu còn đổi thì 準委任 theo đợt ngắn hợp hơn. Dùng AI không đổi lựa chọn này; nó chỉ khiến bạn cần thêm hồ sơ review và test.
Có cần ghi tên công cụ AI cụ thể vào hợp đồng không? Nên ghi loại công cụ, khâu được dùng và nghĩa vụ báo khi đổi, thay vì ghi tên phiên bản, vì công cụ đổi rất nhanh. Điều quan trọng là bạn biết dữ liệu đi đâu và có quyền phản đối.
Mã do AI sinh ra có thuộc về tôi không? Việc mã AI sinh ra có quyền tác giả hay không được xét từng trường hợp theo đóng góp sáng tạo của con người. Vì vậy hợp đồng nên có điều khoản chuyển quyền rõ ràng, nêu cả quyền ở điều 27 và 28. Chi tiết cụ thể nên hỏi luật sư.
Làm sao biết nhà thầu có review code AI thật? Yêu cầu xem hồ sơ: pull request có người duyệt, kịch bản test, danh sách kiểm tra mỗi lần phát hành. Nhà thầu làm thật sẽ đưa ngay được. Ở VAON, hồ sơ này được lưu ở mọi dự án và khách xem được.
Hợp đồng phát triển của bạn đã có phần nào về AI chưa? Hãy gạch dưới trong bảng ở mục 4 những dòng hợp đồng đang thiếu, rồi mang đến buổi trao đổi 60 phút miễn phí có CEO VAON dự. Không cần tài liệu, không ràng buộc. Đặt lịch trao đổi 60 phút miễn phí
Bài liên quan: 12 điều cần kiểm tra trước khi thuê ngoài phát triển bằng AI · Giới hạn kỹ thuật nhà thầu hay giấu · Kiểm tra nhà thầu bằng AI事業者ガイドライン
Nguồn tham khảo
- 民法 (e-Gov 法令検索, đọc ngày 17/10/2026): https://laws.e-gov.go.jp/law/129AC0000000089
- 著作権法 điều 61 (e-Gov 法令検索, đọc ngày 17/10/2026): https://laws.e-gov.go.jp/law/345AC0000000048
- 文化庁「AIと著作権に関する考え方について」(15/03/2024): https://www.bunka.go.jp/seisaku/chosakuken/aiandcopyright.html
Tác giả: Đặng Văn Luân, Founder & CEO, VAON. Tốt nghiệp HEDSPI (Đại học Bách khoa Hà Nội), từng làm tại FPT Software, 5 năm tại Digital Plus (Tokyo) với hệ thống 10 triệu người dùng, 8 năm làm COO một công ty ITO 120 nhân sự và xây hệ thống quản lý theo ISO 9001, ISO 27001. 15 năm làm nghề.
